«Πρόοδος και Εξελίξεις στην Ογκολογία»

Από τον Χαράλαμπο Καλόφωνο, MD, PhD Ομότιμο Καθηγητή Παθολογίας Ογκολογίας Ιατρικό Τμήμα Πανεπιστήμιο Πατρών

Η επιστήμη της Ογκολογίας έχει γνωρίσει μεγάλη πρόοδο και εντυπωσιακές εξελίξεις, με αποτέλεσμα τη σημαντική αύξηση της επιβίωσης των ασθενών, διανοίγοντας λαμπρές προοπτικές για το μέλλον στον τομέα της υγείας.

Με την ιδιότητα του Ομότιμου Καθηγητή Παθολογίας-Ογκολογίας του Ιατρικού Τμήματος του Πανεπιστημίου Πατρών και υπηρετώντας αδιάλειπτα την ιατρική επιστήμη από το έτος 1977 μέχρι σήμερα, με ιδιαίτερη ευχαρίστηση ανταποκρίνομαι στην τιμητική πρόσκληση της Συντακτικής Επιτροπής «Τα Νέα της Ογκολογίας» της ΕΟΠΕ για να καταθέσω σύντομα κάποιες βιωματικές εμπειρίες και σκέψεις μου για τις εξελίξεις στην Ογκολογία.

Εκκινώντας από το 1985, έτος έναρξης της εξειδίκευσής μου στην Παθολογική Ογκολογία, στο Νοσοκομείο Hammersmith του Πανεπιστημίου του Λονδίνου (τώρα Imperial College University), και ήδη κατέχοντας την ειδικότητα της Παθολογίας, βίωσα τις δυσκολίες στην αντιμετώπιση των ασθενών με καρκίνο και τα περιορισμένα τότε θεραπευτικά αποτελέσματα. Επί τέσσερα έτη, εκπαιδεύτηκα και εργάστηκα ως κλινικός γιατρός και ως ερευνητής στην Ογκολογία, εκπονώντας τη διδακτορική μου διατριβή με αντικείμενο την ανάπτυξη μονοκλωνικών αντισωμάτων για την πρώιμη διάγνωση και αντιμετώπιση ασθενών με καρκίνο. Διενήργησα κλινική, μεταφραστική και βασική έρευνα, κυρίως με ραδιοεπισημασμένα μονοκλωνικά αντισώματα. Αποτέλεσμα εκείνης της εντατικής ενασχόλησης στην Ογκολογία ήταν η απόκτηση του διδακτορικού διπλώματος-PhD (1989) και η δημοσίευση των ευρημάτων της έρευνας σε έγκριτα επιστημονικά περιοδικά (Cancer Research, BJC κ.ά.), παράλληλα με την καθημερινή κλινική άσκηση με ογκολογικούς ασθενείς. Οι ερευνητικές δραστηριότητες του Ογκολογικού Τμήματος του Hammersmith Hospital, όπως και άλλων κέντρων στην Ευρώπη και την Αμερική, αποτέλεσαν τη βάση για τις σημαντικές εξελίξεις στην εφαρμογή των μονοκλωνικών αντισωμάτων και άλλων αντινεοπλασματικών παραγόντων που ακολούθησαν τα επόμενα χρόνια. Πολύ αργότερα, τα μονοκλωνικά αντισώματα, που είχα μελετήσει ως νεαρός ερευνητής, αποτέλεσαν standard of care θεραπείες για τους περισσότερους όγκους και πολλοί ασθενείς με μεταστατική νόσο έχουν επιτύχει πλέον σημαντική αύξηση της επιβίωσης ετών και όχι μηνών όπως στο παρελθόν.

Επιστρέφοντας στην Ελλάδα, στα τέλη του 1989, ιδρύσαμε το Ογκολογικό Τμήμα, και αργότερα τα Εργαστήρια Μοριακής και Κλινικής Ογκολογίας, στο Πανεπιστημιακό Γενικό Νοσοκομείο Πατρών (ΠΓΝΠ). Αναπτύξαμε, μέχρι το 2020, με τους συνεργάτες μου το εν λόγω πεδίο, με σταθερό το όραμα για πρωτοποριακή έρευνα στην Ογκολογία και ποιοτικές υπηρεσίες προς τους ογκολογικούς ασθενείς. Όταν μάλιστα η Παθολογική Ογκολογία αναγνωρίστηκε ως διακριτή ειδικότητα στην Ελλάδα, το 1998, μετά από τις συνεχείς και επί έτη προσπάθειές μας ως μέλη της Επιτροπής Ογκολογίας στο ΚΕΣΥ του Υπουργείου Υγείας, νέοι γιατροί εκπαιδεύτηκαν στην Ογκολογία και άρχισαν να στελεχώνουν τα Νοσοκομεία ανά την χώρα και να προσφέρουν τις πολύτιμες υπηρεσίες τους διευρύνοντας τις προοπτικές ανάπτυξης του επιστημονικού πεδίου μας.

Διατηρώντας μάλιστα, καθ’ όλη αυτήν την περίοδο, τη διεύθυνση του Ογκολογικού Τμήματος στο ΠΓΝΠ, το Ιατρικό Τμήμα του Πανεπιστημίου Πατρών εισήγαγε το μάθημα «Κλινική Ογκολογία» στο Πρόγραμμα Προπτυχιακών Σπουδών (ΠΠΣ), μετά από τα αποτελέσματα εκτεταμένης έρευνας που είχαμε διενεργήσει με συνεργάτες μου σχετικά με την αναγκαιότητα του συγκεκριμένου μαθήματος στο ΠΠΣ και τα οποία είχαν δημοσιευθεί σε έγκριτα επιστημονικά περιοδικά. Τροποποιήθηκε, επίσης, το ΠΠΣ με την εισαγωγή του συστήματος εκπαίδευσης PBL (Problem-Based Learning) ώστε οι προπτυχιακοί/ές φοιτητές/τριες να αποκτούν πλέον σημαντικές γνώσεις και κλινική εμπειρία στην Ογκολογία.

Ταυτόχρονα, από τα μέσα της δεκαετίας του 1990 και εξής, η κοσμογονία της διαδικτυακής επανάστασης και ο καταιγισμός της επιστημονικής γνώσης μάς έδωσε τη δυνατότητα περισσότερων συνεργασιών και ευρύτερης δικτύωσης με ογκολογικά κέντρα, συνεργατικές ομάδες και συναδέλφους ανά τον κόσμο, διαμορφώνοντας συνθήκες και κίνητρα για συνεχή μάθηση στην Ογκολογία, για διενέργεια πρωτότυπης έρευνας και παραγωγή ενός πλούσιου δημοσιευμένου έργου. Επίσης, στην καθημερινή κλινική πράξη, ενθαρρύναμε την διεπιστημονικότητα με τα ογκολογικά συμβούλια και βελτιώσαμε τη διαγνωστική και θεραπευτική προσέγγιση των ασθενών μας. Επιπλέον, δημιουργήσαμε υποστηρικτική ομάδα των ογκολογικών ασθενών, η οποία απαρτιζόταν από εξειδικευμένο κλινικό ψυχολόγο, ψυχίατρο και νοσηλευτές, επικουρούμενη από εθελοντικούς συλλόγους. Τέλος, με χρηματοδότηση από την Ελλάδα και το εξωτερικό αναπτύξαμε τα εργαστήρια Μοριακής και Κλινικής Ογκολογίας.

Με τo αμείωτο και πολύπλευρο, εξάλλου, ενδιαφέρον μας για τους ογκολογικούς ασθενείς, που έρχονταν για θεραπεία από περιοχές εκτός της Πάτρας, καταφέραμε, με συνεχείς προσπάθειες, να ληφθεί επίσημη απόφαση από την τότε Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση Αχαΐας (1995) για την ίδρυση του Ογκολογικού Ξενώνα «Η EΛΠΙΔΑ». Ο ξενώνας αυτός, νομικό πρόσωπο δημοσίου δικαίου, είναι μοναδικός θεσμός στην Ελλάδα, άρχισε να λειτουργεί από το 2013 και μετά σε ένα σύγχρονο χώρο, στο campus του Πανεπιστημίου Πατρών, υπό την αιγίδα και την χρηματοδότηση της Περιφέρειας Δυτικής Ελλάδας. Κατορθώσαμε, έτσι, μια ισχυρή παρέμβαση παροχής κοινωνικής πρόνοιας και υγειονομικής φροντίδας προς τους ογκολογικούς ασθενείς που μετακινούνταν για την θεραπεία τους από άλλα μέρη.

Στις μέρες μας, όντας στον παλμό τού ραγδαία εξελισσόμενου επιστημονικού πεδίου της Ογκολογίας, οι νέοι Ογκολόγοι καλούνται να ατενίσουν το μέλλον και τις προοπτικές της Ογκολογίας ως δυναμικές και πολυσχιδείς προσωπικότητες με εξωστρέφεια και διεθνή παρουσία. Η εξατομικευμένη και προσεκτική προσέγγιση στον/στην ασθενή, η γνώση των επιστημονικών εξελίξεων, η συμμετοχή σε κλινικές μελέτες και η εξειδίκευση σε όγκους αποτελούν βασικά κριτήρια στην επιστημονική πορεία τους, στην εποχή μας. Η νέα γενιά Ογκολόγων έχει να διδαχθεί από την παλιά γενιά αλλά και να τη διδάξει. Ο δυναμισμός, το πείσμα, η φιλοδοξία, η άμιλλα σε συνδυασμό με την εργατικότητα, τη σταθερή προσπάθεια για πρόοδο και αυτοβελτίωση, η επιδέξια αξιοποίηση της τεχνολογίας, η ανθεκτικότητα και η προσαρμοστικότητα στα μεταβαλλόμενα και απαιτητικά εργασιακά περιβάλλοντα, μαζί με το ήθος, δεν μπορούν να αγνοηθούν από τους νέους Ογκολόγους, σε μια ραγδαία μεταβαλλόμενη κοινωνία.

Καταλήγοντας, η δια βίου μάθηση είναι αναγκαία καθώς και η εγρήγορση στην απόκτηση της τεκμηριωμένης νέας επιστημονικής γνώσης. Η Ογκολογία είναι πρωτίστως μια ειδικότητα που ραγδαία εξελίσσεται, όπως και οι εποχές που ζούμε. Μια τέτοια αλματώδης επιστημονική εξέλιξη απαιτεί υγιή επαγγελματισμό, ηγετικές δεξιότητες και ενσυναίσθηση, ώστε να λειτουργήσουν οι νέοι Ογκολόγοι μας δημιουργικά και εμπνευσμένα στην επιστήμη τους και ευεργετικά στο άτομο και στο κοινωνικό σύνολο.

Ο Mahatma Ghandi (1913) είχε επισημάνει: «We but mirror the world. All the tendencies present in the outer world are to be found in the world of our body. If we could change ourselves, the tendencies in the world would also change. As a man changes his own nature, so does the attitude of the world change towards him».