Όχι επειδή η ψευδοεπιστήμη είναι κάτι καινούργιο για την Ογκολογία. Εδώ και δεκαετίες οι ασθενείς μας βρίσκονται αντιμέτωποι με «θαυματουργές» θεραπείες, ειδικές δίαιτες, συμπληρώματα και παρεμβάσεις που υπόσχονται πολύ περισσότερα από όσα μπορούν να υποστηρίξουν τα δεδομένα.

Αυτό που έχει αλλάξει είναι το περιβάλλον μέσα στο οποίο όλα αυτά φτάνουν στον ασθενή.

Η εποχή της υπερπληροφόρησης

Ζούμε στην εποχή της υπερπληροφόρησης. Ο ασθενής έχει στην τσέπη του πρόσβαση σε περισσότερη ιατρική πληροφορία από όση θα μπορούσε να συγκεντρώσει ένας γιατρός πριν από λίγες δεκαετίες. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι διαθέτει και καλύτερα εργαλεία για να την αξιολογήσει. Και, για να είμαστε δίκαιοι, ούτε εμείς παίρνουμε όλες τις αποφάσεις της ζωής μας έπειτα από μια ψυχρή, ορθολογική στάθμιση των δεδομένων. Οι άνθρωποι δεν λειτουργούμε έτσι. Οι αποφάσεις μας επηρεάζονται από το συναίσθημα, την εμπιστοσύνη, τους ανθρώπους γύρω μας, τις ήδη διαμορφωμένες πεποιθήσεις μας και τον τρόπο με τον οποίο παρουσιάζεται μια πληροφορία.

Στην Ογκολογία όλα αυτά αποκτούν ακόμη μεγαλύτερο βάρος. Ο άνθρωπος απέναντί μας έχει μόλις ακούσει ότι έχει καρκίνο. Φοβάται ότι η θεραπεία δεν θα λειτουργήσει, έχει υποτροπιάσει ή να έχει ήδη εξαντλήσει περισσότερες από μία γραμμές θεραπείας. Μια προσωπική ιστορία εχει για αυτόν μεγαλύτερη δύναμη από ένα forest plot. Μια απλή και βέβαιη εξήγηση είναι πολύ πιο ελκυστική από ένα επιστημονικά ακριβές «δεν γνωρίζουμε ακόμη».

Και κάπου εκεί κάποιος του λέει:

«Ξέρω έναν άνθρωπο με ακριβώς τον ίδιο καρκίνο. Πήρε αυτό και έγινε καλά.»

Απέναντι σε μια τέτοια ιστορία, το «δεν υπάρχουν επαρκή δεδομένα» είναι απολύτως σωστό. Δεν είναι όμως πάντοτε αρκετό.

Η ψευδοεπιστήμη δεν είναι πια τόσο εύκολο να αναγνωριστεί

Για πολλά χρόνια είχαμε μια σχετικά απλή εικόνα για την ψευδοεπιστήμη στην Ογκολογία: ήταν η «θαυματουργή» θεραπεία, το βότανο που «οι γιατροί δεν θέλουν να μάθετε», η ειδική δίαιτα που υποτίθεται ότι στερεί από τον όγκο την τροφή του, ο θεραπευτής που εξηγούσε ότι η χημειοθεραπεία είναι δηλητήριο. Αυτές οι περιπτώσεις εξακολουθούν να υπάρχουν. Αλλά δεν είναι πλέον οι δυσκολότερες.

Η σύγχρονη ψευδοεπιστήμη δεν βρίσκεται πάντοτε απέναντι από την επιστήμη. Συχνά βρίσκεται πολύ κοντά της. Μπορεί να χρησιμοποιεί πραγματικές εργαστηριακές εξετάσεις, βιοδείκτες και ιατρική τεχνολογία. Να μιλά για φλεγμονή, ανοσολογική απόκριση, μιτοχόνδρια, μικροβίωμα και μοριακά μονοπάτια. Να επικαλείται δημοσιευμένες μελέτες. Μπορεί ακόμη και να προσφέρεται από ανθρώπους με πραγματική ιατρική εκπαίδευση. Δεν χρειάζεται να επινοήσει την επιστήμη. Αρκεί να κάνει κάτι πολύ πιο διακριτικό: να προχωρήσει το συμπέρασμα λίγο πιο μακριά από όσο επιτρέπουν τα δεδομένα.

Υπάρχει ένας πραγματικός βιολογικός μηχανισμός, μια δημοσίευση ή ένα αποτέλεσμα. Ίσως μια μικρή κλινική μελέτη ή ένας βιοδείκτης που πράγματι μεταβλήθηκε. Και πάνω σε αυτή τη μικρή νησίδα πραγματικής επιστήμης μπορεί να χτιστεί μια πολύ μεγαλύτερη υπόσχεση. Ο ασθενής ψάχνει και βρίσκει πράγματι τη δημοσίευση. Ο μηχανισμός πράγματι υπάρχει. Η τεχνολογία πράγματι χρησιμοποιείται στην Ιατρική. Κανένα από αυτά όμως δεν αποδεικνύει ότι η συγκεκριμένη παρέμβαση προσφέρει το κλινικό όφελος που της αποδίδεται.

• Το γεγονός ότι κάτι είναι ιατρικό δεν σημαίνει ότι είναι ενδεδειγμένο.
• Το γεγονός ότι είναι βιολογικά εύλογο δεν σημαίνει ότι είναι αποτελεσματικό.
• Και το γεγονός ότι είναι τεχνολογικά προηγμένο δεν σημαίνει ότι είναι επιστημονικά τεκμηριωμένο.

Για εμάς οι διακρίσεις αυτές είναι αυτονόητες. Για τον ασθενή δεν είναι απαραίτητα — και δεν υπάρχει κανένας λόγος να είναι.

Πριν κρίνουμε την επιλογή, ας καταλάβουμε την ανάγκη

Ο ασθενής θα φύγει από το ιατρείο και θα συνεχίσει την αναζήτησή του. Θα ψάξει στο internet, θα μπει σε μια ομάδα στο Facebook ή θα ακούσει ένα podcast. Θα του στείλει κάτι ένας συγγενής. Θα συναντήσει έναν ασθενή με την ίδια νόσο που είναι πεπεισμένος ότι τον βοήθησε μια δίαιτα, ένα συμπλήρωμα ή ένα repurposed drug. Και συχνά αυτό που θα βρει δεν θα είναι προφανώς παράλογο. Θα υπάρχει μια δημοσίευση, ένας μηχανισμός, προκλινικά δεδομένα ή ιστορίες ανθρώπων που λένε ότι βοηθήθηκαν. Κάπου μπορεί να υπάρχει και ένας γιατρός που προσδίδει στην παρέμβαση το κύρος της ιατρικής ιδιότητας. Ο ασθενής επομένως δεν επιστρέφει σε εμάς έχοντας επιλέξει απλώς ανάμεσα στην «επιστήμη» και στην «ανοησία». Μπορεί να επιστρέψει με μια απολύτως εύλογη ερώτηση:

«Γιατρέ, το έψαξα. Υπάρχουν δημοσιεύσεις. Γιατί μου λέτε ότι δεν ξέρουμε αν δουλεύει;»

Από την πλευρά του ογκολόγου, μια επιλογή μπορεί να μας φαίνεται ακατανόητη. Γνωρίζουμε τη διαφορά ανάμεσα σε μια τυχαιοποιημένη μελέτη και ένα case report, ανάμεσα σε ένα προκλινικό εύρημα και ένα κλινικό αποτέλεσμα. Ο άνθρωπος απέναντί μας όμως δεν παίρνει μια απόφαση σε συνθήκες επιστημονικού συνεδρίου. Μπορεί να έχει μόλις ακούσει ότι έχει μεταστατική νόσο, να έχει υποτροπιάσει μετά από μια θεραπεία στην οποία είχε επενδύσει τις ελπίδες του και να έχει ακούσει ότι οι θεραπευτικές επιλογές πλέον είναι περιορισμένες. Και μετά ανοίγει το κινητό του και εκεί δεν βρίσκει μόνο πληροφορίες. Βρίσκει ελπίδα.

Βρίσκει ανθρώπους που του λένε ότι υπάρχει κάτι ακόμη που μπορεί να κάνει, μια θεραπεία που «οι περισσότεροι γιατροί δεν γνωρίζουν» και έναν ασθενή με την ίδια νόσο που «τα κατάφερε». Ένα πρωτόκολλο που του επιτρέπει να αισθανθεί ότι συμμετέχει ξανά ενεργά στη θεραπεία του. Η εναλλακτική θεραπεία δεν προσφέρει πάντοτε μόνο μια υποτιθέμενη αντικαρκινική δράση. Προσφέρει αίσθηση ελέγχου.

Η διάγνωση του καρκίνου αφαιρεί απότομα μεγάλο μέρος της αίσθησης ότι ελέγχουμε τη ζωή μας. Το ημερολόγιο γεμίζει με εξετάσεις, θεραπείες, ραντεβού και αναμονή. Και το σημαντικότερο αποτέλεσμα —αν η θεραπεία θα λειτουργήσει— δεν μπορεί να το ελέγξει ούτε ο ασθενής ούτε, πολλές φορές, εμείς οι γιατροί του. Δεν είναι λοιπόν δύσκολο να καταλάβουμε γιατί μπορεί να είναι ελκυστικό το να βρει κάποιος μόνος του ένα συμπλήρωμα, μια δίαιτα ή ένα «πρωτόκολλο». Τίποτε από αυτά δεν κάνει την παρέμβαση αποτελεσματική. Μας βοηθά όμως να καταλάβουμε γιατί ένας ευφυής, μορφωμένος άνθρωπος μπορεί να επιλέξει κάτι για το οποίο τα επιστημονικά δεδομένα είναι εξαιρετικά αδύναμα.

Και εδώ ίσως χρειάζεται μια απλή διάκριση: Αυστηρότητα απέναντι στον ισχυρισμό, επιείκεια απέναντι στον άνθρωπο. Μπορούμε να είμαστε απολύτως σαφείς ότι μια παρέμβαση δεν έχει επαρκή τεκμηρίωση, χωρίς να θεωρούμε αφελή τον άνθρωπο που ελπίζει ότι μπορεί να τον βοηθήσει. Η μία στάση αξιολογεί τον ισχυρισμό. Η άλλη τον άνθρωπο.

Ένα «όχι» δεν είναι πάντα αρκετό

Μπορεί να έχουμε δίκιο και παρ’ όλα αυτά να μην έχουμε πείσει. Το «δεν υπάρχουν επαρκή δεδομένα» μπορεί να είναι επιστημονικά άψογο. Αλλά ο ασθενής έχει μπροστά του μια δημοσίευση, έναν μηχανισμό, ιστορίες ανθρώπων που λένε ότι θεραπεύτηκαν και ίσως έναν γιατρό στο YouTube που εξηγεί με απόλυτη βεβαιότητα γιατί η παρέμβαση «δουλεύει». Για εμάς τους ογκολόγους η απόσταση ανάμεσα στο προκλινικό αποτέλεσμα και στο κλινικό όφελος, ανάμεσα σε έναν surrogate marker και σε ένα meaningful clinical endpoint, ανάμεσα σε μια ενδιαφέρουσα υπόθεση και σε μια θεραπεία που έχει αποδειχθεί ότι λειτουργεί, είναι αυτονόητη. Για τον ασθενή δεν είναι.

Δεν είναι δουλειά του ασθενούς να έχει εκπαιδευτεί στην κλινική επιδημιολογία. Ένα μέρος της δικής μας δουλειάς είναι ακριβώς αυτή η μετάφραση. Να παραμείνουμε το μέρος όπου ο ασθενής μπορεί να ρωτήσει. Οι περισσότεροι από εμάς έχουμε κάνει πολλές φορές αυτές τις συζητήσεις:

«Παίρνετε κάτι άλλο; Κάποιο συμπλήρωμα; Έχετε διαβάσει για κάποια άλλη θεραπεία που σκέφτεστε να δοκιμάσετε;»

Έχει σημασία ο ασθενής να αισθάνεται ότι μπορεί να απαντήσει ειλικρινά. Όχι μόνο για λόγους επικοινωνίας, αλλά και ασφάλειας. Αν ο ασθενής πιστεύει ότι η αναφορά μιας τέτοιας επιλογής θα προκαλέσει ειρωνεία ή απαξίωση, υπάρχει πάντα το ενδεχόμενο απλώς να μη μας την αναφέρει. Η ενσυναίσθηση επομένως δεν είναι μόνο θέμα καλών τρόπων. Μπορεί να είναι και θέμα ασφάλειας. Και ίσως ο πιο πρακτικός στόχος δεν είναι να κερδίζουμε κάθε συζήτηση. Είναι να παραμένουμε οι άνθρωποι στους οποίους ο ασθενής θα φέρει και το επόμενο video που θα δει.

Η ευθύνη της ιατρικής ιδιότητας

Υπάρχει και μια άλλη πλευρά, που αφορά εμάς ως ιατρική κοινότητα: το κύρος της ιατρικής ιδιότητας έχει βάρος. Όταν ένας γιατρός μιλά δημόσια για μια μη αποδεδειγμένη παρέμβαση, ο μέσος άνθρωπος δεν κάνει πάντοτε τις διακρίσεις που κάνουμε εμείς. Δεν ακούει απαραίτητα:

«Υπάρχει μια ενδιαφέρουσα βιολογική υπόθεση που δεν έχει ακόμη επιβεβαιωθεί κλινικά.»

Μπορεί να ακούσει:

«Οι γιατροί λένε ότι αυτό δουλεύει.»

Αυτό προφανώς δεν σημαίνει ότι πρέπει να σταματήσουμε να συζητάμε για πρώιμα αποτελέσματα μελετών. Η Ογκολογία προχωρά ακριβώς επειδή νέες υποθέσεις δοκιμάζονται και θεραπείες που σήμερα είναι πειραματικές μπορεί αύριο να αποτελούν standard of care.

Στην επιστήμη όμως η αβεβαιότητα δηλώνεται:

• Κάτι το γνωρίζουμε.
• Κάτι είναι πιθανό.
• Κάτι μελετάται.
• Και για κάτι άλλο δεν γνωρίζουμε ακόμη.

Όσο μεγαλύτερο είναι το κύρος που συνοδεύει μια άποψη, τόσο μεγαλύτερη σημασία έχει να παραμένουν ορατά αυτά τα όρια. Ιδίως σε έναν χώρο όπου η απόσταση ανάμεσα στην ελπίδα και στην υπόσχεση μπορεί να γίνει πολύ μικρή.

Υπάρχει και μια δυσκολότερη περίπτωση: όταν η παρέμβαση δεν συζητείται απλώς, αλλά πωλείται. Ένα πρωτόκολλο, ένα πακέτο εξετάσεων, ένα συμπλήρωμα, προσφερόμενα από γιατρό ή σε ιατρικό περιβάλλον. Εκεί το ερώτημα δεν είναι μόνο επιστημονικό. Είναι και ερώτημα σύγκρουσης συμφερόντων και ενημερωμένης συναίνεσης: Γνωρίζει ο ασθενής ότι πληρώνει για κάτι που δεν έχει αποδειχθεί; Του το είπε αυτό ρητά ο γιατρός; Αν είναι εύκολο να το λέμε δημόσια όταν ο άλλος είναι συνάδελφος, οφείλουμε όμως να λέμε, με την ίδια αυστηρότητα απέναντι στον ισχυρισμό που ζητάμε από όλους, και χωρίς να μετατρέπουμε τη συζήτηση σε προσωπική επίθεση. 

Δεν χρειάζεται να γνωρίζουμε κάθε καινούργια «θεραπεία»

Δεν είναι ρεαλιστικό να γνωρίζει κάθε ογκολόγος κάθε συμπλήρωμα, κάθε wellness intervention και κάθε repurposed drug που γίνεται viral. Αυτό που παραμένει σταθερό είναι ο τρόπος με τον οποίο αξιολογούμε τα δεδομένα.

• Τι ακριβώς έχει αποδειχθεί; Σε κύτταρα, σε ζώα ή σε ανθρώπους;
• Υπάρχει ομάδα σύγκρισης;
• Ποιο ήταν το endpoint;
• Υπάρχει κλινικά σημαντικό όφελος;
• Τι γνωρίζουμε για τοξικότητα και αλληλεπιδράσεις;

Και ίσως η σημαντικότερη ερώτηση: Τι γνωρίζουμε πραγματικά και τι απλώς υποθέτουμε; Δεν χρειαζόμαστε έναν κατάλογο με «καλές» και «κακές» εναλλακτικές θεραπείες. Θα είναι ξεπερασμένος πριν προλάβει να τυπωθεί. Έχουμε ήδη κάτι χρησιμότερο: έναν τρόπο σκέψης. Το δύσκολο μέρος είναι μερικές φορές να βρούμε τον χρόνο για να τον μεταφέρουμε στον άνθρωπο απέναντί μας.

Και η Τεχνητή Νοημοσύνη;

Η Τεχνητή Νοημοσύνη μπορεί να γίνει ακόμη μία πηγή πειστικών ανοησιών: ένας ασθενής μπορεί να ζητήσει από ένα chatbot «όλες τις μελέτες» που υποστηρίζουν μια θεραπεία στην οποία ήδη θέλει να πιστέψει, και να τις πάρει. Δεν είναι όμως μόνο απειλή. Ένα μεγάλο μέρος της καθημερινής Ογκολογίας είναι αναζήτηση και οργάνωση πληροφοριών, καταγραφή, έγγραφα και διοικητικές εργασίες. Αν η Τεχνητή Νοημοσύνη αφαιρέσει, με ασφαλή και ελεγχόμενο τρόπο, μέρος αυτού του φορτίου, το σημαντικότερο κέρδος δεν θα είναι ότι θα κάνουμε περισσότερα μέσα στη μέρα. Θα είναι ότι θα έχουμε χρόνο: να ακούσουμε γιατί ο ασθενής φοβάται, να ανοίξουμε μαζί του τη μελέτη που μας έφερε και να του πούμε «δεν γνωρίζουμε» χωρίς να ακουστεί σαν «δεν με ενδιαφέρει».

Να παραμείνουμε στη συζήτηση

Η ψευδοεπιστήμη έχει ένα τεράστιο επικοινωνιακό πλεονέκτημα απέναντι στην επιστήμη: μπορεί να είναι βέβαιη.

«Αυτό σκοτώνει τον καρκίνο.»

«Αυτό με έσωσε.»

Η επιστήμη είναι αναγκασμένη να χρησιμοποιεί πιο άβολες φράσεις:

«Τα δεδομένα μέχρι σήμερα δείχνουν…»

«Δεν γνωρίζουμε ακόμη…»

«Χρειάζονται καλύτερες μελέτες…»

Δεν μπορούμε —και δεν πρέπει— να ανταγωνιστούμε αυτή τη βεβαιότητα προσφέροντας περισσότερη βεβαιότητα από όση επιτρέπουν τα δεδομένα. Μπορούμε όμως να προσφέρουμε κάτι διαφορετικό: Εμπιστοσύνη.

Ο ασθενής χρειάζεται κάποιον στον οποίο να μπορεί να πει «Βρήκα αυτό. Τι πιστεύετε;» και να ξέρει ότι θα πάρει μια σοβαρή απάντηση. Δεν χρειάζεται να γνωρίζουμε τα πάντα. Ούτε να ανταγωνιστούμε το διαδίκτυο στην ποσότητα της πληροφορίας ή την Τεχνητή Νοημοσύνη στην ταχύτητα με την οποία μπορεί να την επεξεργαστεί. Αυτό δεν είναι το συγκριτικό μας πλεονέκτημα. Το δικό μας είναι κάτι πολύ πιο δύσκολο: να μετατρέπουμε την πληροφορία σε κρίση, τις πιθανότητες σε μια απόφαση για τον συγκεκριμένο άνθρωπο που βρίσκεται απέναντί μας και την επιστημονική αβεβαιότητα σε μια ειλικρινή συζήτηση. Και ίσως, παραδόξως, η ίδια τεχνολογία που φοβόμαστε ότι μπορεί να μπει ανάμεσα στον γιατρό και στον ασθενή να μας βοηθήσει τελικά να ξαναβρούμε περισσότερο χρόνο για τη σχέση μεταξύ τους. Γιατί απέναντι στην ψευδοεπιστήμη η απάντηση δεν είναι μόνο η περισσότερη πληροφορία. Είναι και η επικοινωνία, η εμπιστοσύνη και ο χρόνος.

Αυστηρότητα απέναντι στον ισχυρισμό, επιείκεια απέναντι στον άνθρωπο. Και περισσότερος χρόνος για τον άνθρωπο.

Ευάγγελος Βούλγαρης: MD, PhD, Στρατιωτικός Ιατρός, Παθολόγος Ογκολόγος, Ογκολογικό Ιατρείο,
404 ΓΣΝ, Λάρισα

Η ΕΟΠΕ δεν υπεισέρχεται στην αξιολόγηση της συγκεκριμένης υπόθεσης ούτε προκαταλαμβάνει τις αποφάσεις των αρμόδιων διοικητικών, πειθαρχικών και δικαστικών αρχών. Τα δημοσιευμένα στοιχεία, ωστόσο, αναδεικνύουν ένα ζήτημα μείζονος σημασίας για την ασφάλεια και την ποιότητα της ογκολογικής περίθαλψης.

Η επιλογή, η συνταγογράφηση και η ιατρική επίβλεψη της χημειοθεραπείας και των λοιπών συστηματικών αντικαρκινικών θεραπειών για ενήλικες ασθενείς με συμπαγείς όγκους ανήκουν στο γνωστικό αντικείμενο και στην ευθύνη των ιατρών με αναγνωρισμένη ειδικότητα Παθολογικής Ογκολογίας. Μια επιμέρους εκπαίδευση ή εμπειρία στην ογκολογία συγκεκριμένου οργάνου δεν μπορεί να υποκαταστήσει την ολοκληρωμένη και θεσμικά αναγνωρισμένη ειδικότητα του Παθολόγου Ογκολόγου.

Η ΕΟΠΕ έχει επανειλημμένα επισημάνει την ανάγκη σαφούς θεσμικής κατοχύρωσης του συγκεκριμένου πλαισίου προς το Υπουργείο Υγείας, τον ΕΟΠΥΥ και το Κεντρικό Συμβούλιο Υγείας (ΚΕΣΥ) και εξακολουθεί να την αναδεικνύει με κάθε ευκαιρία. Πρόκειται για μια σταθερή θέση της Εταιρείας, η οποία απορρέει αποκλειστικά από την ανάγκη προστασίας των ασθενών και διασφάλισης της ποιότητας της ογκολογικής φροντίδας.

Η χημειοθεραπεία δεν αποτελεί μια απλή διαδικασία χορήγησης φαρμάκων. Προϋποθέτει ακριβή διάγνωση και σταδιοποίηση, επιλογή και εξατομίκευση του θεραπευτικού σχήματος, αξιολόγηση πιθανών αλληλεπιδράσεων και αντενδείξεων, προσαρμογή των δόσεων, παρακολούθηση της ανταπόκρισης και έγκαιρη αντιμετώπιση σοβαρών ή ακόμη και απειλητικών για τη ζωή ανεπιθύμητων ενεργειών.

Παράλληλα, η χορήγηση συστηματικής αντικαρκινικής θεραπείας οφείλει να πραγματοποιείται αποκλειστικά σε νομίμως αδειοδοτημένες ογκολογικές μονάδες ή μονάδες ημερήσιας νοσηλείας, οι οποίες διαθέτουν:

• υπεύθυνο Παθολόγο Ογκολόγο και κατάλληλα εκπαιδευμένο νοσηλευτικό προσωπικό,
• ασφαλείς και πιστοποιημένες διαδικασίες παρασκευής και διακίνησης των κυτταροστατικών φαρμάκων,
• δυνατότητα άμεσης αντιμετώπισης επειγόντων συμβαμάτων,
• πλήρη καταγραφή, ιχνηλασιμότητα και φαρμακευτικό έλεγχο κάθε θεραπείας,
• τις αναγκαίες υποστηρικτικές υπηρεσίες και τις προβλεπόμενες από την άδεια λειτουργίας υποδομές.

Η ΕΟΠΕ θεωρεί αναγκαία:

1. Τη σαφή θεσμική κατοχύρωση ότι η επιλογή, συνταγογράφηση και ιατρική επίβλεψη της συστηματικής αντικαρκινικής θεραπείας των συμπαγών όγκων ασκούνται από Παθολόγους Ογκολόγους.
2. Τη σύνδεση της ηλεκτρονικής συνταγογράφησης των αντινεοπλασματικών φαρμάκων με την αναγνωρισμένη ιατρική ειδικότητα της Παθολογικής Ογκολογίας και τις εγκεκριμένες θεραπευτικές ενδείξεις.
3. Τη διενέργεια τακτικών και ουσιαστικών ελέγχων σε δημόσιες και ιδιωτικές δομές όπου δηλώνεται ή πραγματοποιείται χορήγηση αντικαρκινικών θεραπειών.
4. Την άμεση αναστολή σχετικών υπηρεσιών όταν δεν πληρούνται οι όροι αδειοδότησης, στελέχωσης και ασφαλούς λειτουργίας.
5. Την πλήρη ενημέρωση των ασθενών για την ειδικότητα του θεράποντος ιατρού και την αδειοδότηση της μονάδας στην οποία λαμβάνουν θεραπεία.

Οι ασθενείς με καρκίνο δικαιούνται να γνωρίζουν ότι η θεραπεία τους αποφασίζεται και επιβλέπεται από κατάλληλα εκπαιδευμένους και θεσμικά αναγνωρισμένους ειδικούς, μέσα σε αδειοδοτημένες και ασφαλείς δομές. Η τήρηση αυτών των προϋποθέσεων δεν αποτελεί συντεχνιακή διεκδίκηση. Αποτελεί βασική εγγύηση ποιότητας, λογοδοσίας και προστασίας της ανθρώπινης ζωής.

Η ΕΟΠΕ παραμένει στη διάθεση του Υπουργείου Υγείας, του ΕΟΠΥΥ και των αρμόδιων θεσμικών και ελεγκτικών αρχών για τη διαμόρφωση ενός σαφούς και εφαρμόσιμου πλαισίου που θα αποτρέπει αντίστοιχα περιστατικά και θα ενισχύει την ασφάλεια της ογκολογικής φροντίδας σε ολόκληρη τη χώρα.

Εταιρεία Ογκολόγων Παθολόγων Ελλάδας – ΕΟΠΕ

Στις σελίδες του τεύχους φιλοξενούνται θέματα που βρίσκονται στο επίκεντρο της σύγχρονης ογκολογίας. Η πρόοδος στην ιατρική ακρίβεια, η σημασία των βιοδεικτών και η ανάγκη για ισότιμη πρόσβαση στις σύγχρονες θεραπευτικές επιλογές αναδεικνύουν τη διαρκή προσπάθεια να μετατρέπεται η επιστημονική εξέλιξη σε ουσιαστικό όφελος για τον ασθενή.

Παράλληλα, το τεύχος έχει και μια ιδιαίτερη ανθρώπινη διάσταση. Η απώλεια του Θωμά Μακατσώρη μάς υπενθυμίζει ότι πίσω από την επιστημονική πορεία κάθε συναδέλφου υπάρχει μια ξεχωριστή διαδρομή προσφοράς, γνώσης και ανθρώπινης παρουσίας.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει, επίσης, η συζήτηση για το «δικαίωμα στη λήθη», που μεταφέρει τη συζήτηση πέρα από τη θεραπεία και την επιβίωση, στη ζωή του ανθρώπου μετά τον καρκίνο και στην ανάγκη η νόσος να μην αποτελεί για πάντα μέρος της ταυτότητάς του.

Συνεχίζουμε να στηρίζουμε ενεργά την επιστημονική αρθρογραφία και τη συμμετοχή των μελών μας στο περιοδικό, ενισχύοντας τη διάδοση της γνώσης και τον δημιουργικό διάλογο στην ογκολογική κοινότητα. Σας προσκαλούμε να παραμείνετε ενεργό μέρος αυτής της προσπάθειας, αποστέλλοντας άρθρα και ενημερωτικό υλικό στο e-mail: hesmo@otenet.gr.

Επιπλέον, σας υπενθυμίζουμε τη σημαντική επιστημονική δραστηριότητα του επίσημου περιοδικού της ΕΟΠΕ, Forum of Clinical Oncology (FCO), το οποίο μπορείτε να βρείτε στον σύνδεσμο: https://reference-global.com/journal/FCO.

Σας ευχόμαστε καλή ανάγνωση!

Η εισαγωγική εικόνα έγινε με την γραφίδα της ΑΙ και θυμίζει τον τρόπο παλαιών μαστόρων. Τα φουσκάκια και τα σχολιανά είναι του Ν.Π.Α.Κ.

Βιβλίο πρώτο: Λόγια και εικόνες από μία νυχτερινή περιπλάνηση σε στενά σοκάκια και λεωφόρους μιας  πόλης του σήμερα. Μια γυναίκα μόνη, παρέα με τις σκέψεις της που την κυνηγάνε ανελέητα. Ένα ποτό, prochiro fagito sto podi (δεν την πάω την αγγλικούρα / φράση; στριιτ φούντ). Και περπατούσα μέσα στη νύχτα χωρίς να γνωρίζω κανένα και ούτε κανένας με γνώριζε, ε,ε,ε. Περπατάει μέσα στους ζωντανούς και διαλογίζεται με πεθαμένους. Εντός και εκτός του κόσμου τούτου. Δέος και πολλά ρίσκα…

Πότε; σημαδιακό. Την παγκόσμια ημέρα των νεκρών –  έχουν και αυτοί την μέρα τους – που τελειώνει τα μεσάνυκτα. Στο μεταίχμιο μιας άλλης ημέρας που ξημερώνει, η αφηγήτρια συνεχίζει τον δρόμο της.

Το βιβλίο ξεκινά. Σημαδιακή η πρώτη φράση, κρατηθείτε:  Το πρόβλημα είναι οι γιατροί και όχι ο καρκίνος. Η  φράση αυτή γεννήθηκε μόνη της. Πετάχτηκε από το κεφάλι της θεάς Αθηνάς απροσκάλεστη… (1).

Πετιέσαι και εσύ από την καρέκλα. Αιφνιδιασμός.

Πως είπατε Σενορίτα μου; Ώπατις, Για να το δούμε μαζί σου μαγγιόρα μου. Ζωγραφίζεις, αλλά μόνη σου.

 Καταλαβαίνετε, ότι με αυτές τις πρώτες λέξεις  στη εισαγωγή ενός βιβλίου – κυριολεκτικά, έτσι ξεκινάει –  πόσο τσιμπάς, πόσο σε προκαλεί η συνέχεια. Αναγνώστη βοήθεια (2) – ειδικά σε εσένα το λέω – τον ογκολόγο .

Ο λόγος της προς τον θεράποντα, πότε περιπαικτικός, πότε κραυγή, κάποτε λυγμός σπαρακτικός,  συνταρακτικός  – όπως και να έχει – σε αφήνει με ένα κόμπο στο λαιμό. Να ένα δείγμα γραφής, σε θάλαμο αναμονής ΜΕΘ: Φόβος ανάμεικτος με προσμονή όπως με τον πατέρα που μετά το ξύλο θα σου πάρει αυτοκινητάκι.

Λίγες γραμμές πιο κάτω συμπληρώνει: Ο καρκίνος είναι στο βωμό και γιατροί, οι ιερείς που κρατούν το λύχνο του αναμμένο.

Άτιμο ιερατείο. Τι ακριβώς κάνουν, στο φως, στο σκοτάδι και στη σιωπή; Μόνο ένας – πως το λέτε εσείς εδώ, γιατί ξέχασα πως το λέμε εμείς εκεί; Ααα ναι: insider – που τα ξέρει καλά από μέσα, μπορεί να σας /μας το μαρτυρήσει  από αυτή την στήλη, σταγόνα, σταγόνα.  

Νάτος λοιπόν ο νεαρός Ασκληπιάδης.

Ιστορική αναδρομή στο 1985. Το ΕΣΥ στο ξεκίνημα, μωρό που μπουσουλάει –  κακός λογισμός ο συνειρμός :  στα τέσσερα – ποια η διαφορά του τώρα στα 41 του, ανάπηρο με Π, πάλι στα τέσσερα  στηρίζεται; Ναι ξέρω, ήταν μιά ανα-γέννηση, την ζήσαμε, αλλά…

Ο νεαρός μας έχει τα μάτια ανοιχτά, κρίνει. Είπε αρκετές φορές ευχαριστώ δεν θα πάρω – μακριά από αρνητικές διδασκαλίες / διδάγματα – και χρεωστά αιώνια / άπειρη ευγνωμοσύνη για τις θετικές στιγμές των δασκάλων του, που αντέγραψε.

Πορεύθηκε με κριτικό πνεύμα. Μοttο του : συνένοχο στο φόνο δεν θα με έχετε. Ξεκίνησε τελευταίος στην σειρά τρώγοντας την σκόνη των προπορευόμενων, για τριάντα χρόνια. Επιβίωσε. Τυχερός από επιλογή. Γίνεται; ναι γίνεται. Ούτε το λιβανιστήρι ούτε την ουρά απ΄τα άσπρα ράσα κράτησε (3). Και φυσικά το πλήρωσε.

Ανάσανε  λεύτερα μόνο τα τελευταία δύο χρόνια πριν την σύνταξη. Και μετά και μετά; Τι και μετά. Δοκίμασε την Πολιτική. Τους ξέφυγε όμως. Δεν κόλλαγε μαζί τους με τίποτε. Και ακόμα τρέχει.

Δεν κάθεται όμως ήσυχα. Το 2024, του κλείσανε το μικρόφωνο στο κριτικό του σχόλιο, στην  αναγγελία του 3^ου Εθνικού Σχεδίου Δράσης για τον Καρκίνο. Ο λόγος; Μα για τον ίδιο λόγο, που  η ΕΟΠΕ σήμερα το 2026, στο νέο, Εθνικό Σχέδιο Δράσης κατά του Καρκίνου έχει ρόλο κομπάρσου, με ένα μοναχικό ογκολογο στον 25μελή θίασο.

Από αυτήν την απαξίωση, αναπάντεχα, απρόσμενα, εκεί που δεν το περίμενε ήλθε να γίνει πράξη, η συμπαράσταση από τον επόμενο ομιλητή, σημαίνον πρόσωπο της ελληνικής και ευρωπαϊκής ογκολογίας.. Έκανε από μικροφώνου αναφορά και συνηγορία στις ενοχλητικές για το κατεστημένο θέσεις του καταδικασμένου σε αφωνία, τελείωσε, κατέβηκε από το βήμα και με φιλικό χτύπημα στην πλάτη ενώπιον όλων, συντρόφευσε τον άφωνο συνάδελφο, στην διπλανή καρέκλα.

Πολλά τα είδη καλοσύνης. Έχω γράψει παλαιότερα για την καλοσύνη των αγνώστων, αλλά ο Σταύρος Ζουμπουλάκης ανοίγει το θέμα  για τα καλά (4). Βέβαια, σαν αντίβαρο στο καλό και την καλοσύνη, υπάρχει και το αντίστοιχο αναπάντεχο κακό και η απρόσμενη κακιοσύνη.

Συνεχίζουμε. Αυτά λοιπόν, πίσω από  τις λέξεις, κρύβεται….  κάτι. Όχι, δεν είναι ο επίκαιρος πολιτικός στους στοίχους του τραγουδιού των Olympians του 1991 (5), αλλά το πολυσήμαντο κάθε φαινομενικά,  μοναχικής λέξης.

Και τώρα ας περάσουμε στο δεύτερο θέμα του ΛΑΕ – της  συντομογραφίας στον τίτλο του άρθρου – μετά τις λέξεις, ώρα λοιπόν να μιλήσουν οι αριθμοί. Δεν χρήζουν επεξηγήσεων. Ως γνωστόν οι αριθμοί μιλάνε μόνοι τους. Είναι ξεκάθαροι.

Αναφορά στο δεύτερο βιβλίο. Αυτή την φορά  την   σκυτάλη παίρνει  ένας εκπρόσωπος της πολιτείας.  Ας του παραχωρήσουμε τον λόγο (6).

Ενδιαφέρουσα αναδρομή. Αργεί λίγο. Περιμένεις να φτάσεις στη σελ 233, για να μιλήσουν οι αριθμοί. Νατες, νάτες έρχονται (δημοτικό τραγούδι για καραγκούνες ) οι ελπίδες που τελικά δεν ήρθαν, δηλαδή οι 20 μεταρρυθμίσεις στην Υγεία που έμειναν στα χαρτιά. Η δικαιολογία: δεν προλάβαμε. Ο χρόνος άραγε να ήταν ελάχιστος; πέντε τέρμινα, ας πούμε; όχι. Μόνο πέντε χρόνια….

Αν μη πηλόν τύψης, κέραμος ου γίνεται.

Αν δεν χτυπήσεις τον πηλό, δεν γίνεται κεραμίδι.

Αρχύτας ο Ταραντίνος, 4^ος αιώνας π.Χ.

Μετά τις λέξεις, οι αριθμοί και μετά τέλος. Την εικόνα την είδατε ήδη, πρώτη, πρώτη στη εισαγωγή.

Και έζησαν αυτοί καλά και εμείς χειρότερα.

Αυτά όπως τα  βλέπουν και τα γράφουν οι γύρω μας φροντιστές και αφεντικά μιλώντας για εμάς.  Με φρόνηση; με αφέλεια;  Δεν ξέρω;

Τελικά εγώ, ο λειτουργός υγείας και ΕΣΥ ο ασθενής, ο απέναντι, που είμαστε;

Άφωνοι. Πότε θα ενώσουμε τι φωνές μας; Πόσο ακόμα θα αφήσουμε τους άλλους να μιλάνε εκ μέρους μας; ναι για μας τους δύο;  Ως πότε παλληκάρια θα μας λένε οι φροντιστές και  οι διοικούντες στο φλιτζάνι την μοίρα μας, σε δικό τους στημένο σκηνικό. Τελικά πόσο μας ξέρουν και μιλάνε για μας; ή μάλλον πότε θα μας αφήσουν ήσυχους, οι απ΄έξω, να τα βρούμε πρώτα εμείς μεταξύ μας; Μας λένε:

Είστε ΑΧΑΡΙΣΤΟΙ με περικεφαλαία. Εσένα άρρωστε, έ άρρωστε, σου καταργήσαμε το πεντάευρο και σένα Ασκληπιάδη σε βοηθάμε. Να δες και πάρε την ψηφιακή Ελλάδα 2-0.

Με ποιόν αντίπαλο; Ξεχνάνε συστηματικά να μας το πούν, ποιόν νίκησε η Ελλαδάρα με σκόρ 2-0. Άραγε τον κακό της εαυτό, δεν το πιστεύω.

Μα τώρα, η καταγραφή / ενημέρωση του ηλεκτρονικού φακέλου σε ψηφιακή μορφή, είναι τόσο χρονοβόρα που νοσταλγείς το γράψιμο και το δαγκωμένο BIC. Μην βιαστείτε να υπερασπιστείτε την ηλεκτρονική γραφίδα. ‘Όχι δεν είμαι  λουδίτης. Καλή είναι αυτή η ΑΙ, η νεώτερη αδελφούλα. Αλλά……

Όμως, το θέμα δεν είναι το μέσον αλλά το πεδίο δράσης και η οργάνωση του.

Τα υποχρεωτικά πεδία της οθόνης, χρονοβόρα αγρίμια, σου την έχουνε στημένη, σε περιμένουν. Πρέπει να συμπληρωθούν για να ημερεύσουν. Αυτή η μορφή του  γραφειοκρατικού  απαιτητικού συστήματος του ψηφιακού κόσμου, δεν έχει καμιά σχέση με τον γραπτό συνοπτικό κόσμο του ελεύθερου συνειρμού πάνω στο χαρτί, μην ξεχνώντας τα καίρια σημεία – στο γκρίζο φάκελο του χάρτινου χειρόγραφου – του ιστορικού του ασθενούς.

Ψηφιακή εποχή δε θέλετε; Κατά συνέπειαν, καθυστέρηση, κόπωση, εκνευρισμός, προσήλωση στην οθόνη και όχι στο πρόσωπο του άλλου. Ξεχάστε την αφηγηματική ιατρική. Ε,ε, ε, δεν το λες πρόοδο όλο αυτό.

Να, δείτε πως αξιολογείται αυτή η σημερινή διαδικασία, από το αγαπητό πανεπιστήμιο του Κάλγκαρι στον Καναδά (7).

Από το ίδιο πανεπιστήμιο, ξανά δείτε τι χάνουμε, αν δεν βάλουμε λίγο στο πλάι την οθόνη που μας κρύβει το πρόσωπο του άλλου (8). Αυτή είναι μάτια μου η κατάσταση. Διαχρονικά προβληματική και ατελέσφορη, η προτεινόμενη θεραπεία. Η νόσος ανθίσταται.

ΤΕΛΟΣ. Τι το ψάχνεις;

Να αναρωτιέμαι. Ψάχνουμε άραγε την αγιοποίηση του σιναφιού; Ίσως. Τι δηλαδή τσάμπα φοράμε το άσπρο ράσο; Κρύβε λόγια. Το τελευταίο καιρό, πράγματι λιγοστεύουν οι λειτουργοί της υγείας που κατά την άσκηση  των καθηκόντων τους, φοράνε την άσπρη πανοπλία. Όσοι τέλος πάντων από εμάς το φοράνε ακόμα. Δύσκολα τα πράγματα ως Άγγελοι λευκοφόροι, ναι. Να δοκιμάζαμε τουλάχιστον, ως λευκοφόροι την διάνοιαν (9) ;

Κλείνουμε. Διαλέγουμε ως επίλογο ένα ποίημα με τίτλο Πρόλογος.

ΠΡΟΛΟΓΟΣ

Στους φίλους μου

Κόβεται η δική μας αναπνοή,
χάνεται ο χρόνος, παιδιά·
σε φωνή μοιάζει
που ζύγωσε
μας προσπέρασε
μα δεν ακούστηκε,
κι ένας από μας, ο πιο καλός,
ελπίζει ακόμα
αλλά ντρέπεται να το πεί…

Γιώργος Σαραντάρης 1908-1941.

Φωνή που δεν ακούστηκε. Ναι η ελπίδα πεθαίνει τελευταία.

1. Έρση Σωτηροπούλου. Σενιορίτα. Εκδόσεις Πατάκης, Αθήνα 2026. Υπάρχει στο Bookpress μια εξαιρετική παρουσίαση του βιβλίου από τον Αντώνη Γουλιανό. Διαβάστε την. .

2. Τοπίο μυστικό. Τραγούδι του Διονύση Σαββόπουλου. Δίσκος Τραπεζάκια έξω, 1983.

3. Απόστολος Αποστολίδης. Κάτω από την λευκή μπλούζα. Εκδόσεις Τεχνόραμα, Αθήνα 2026.

4. Σταύρος Ζουμπουλάκης. Καλό και καλοσύνη.  Άρθρο στη Καθημερινή, 2026.

5. Αλέξης. Στοίχοι Λ. Παπαδόπουλου, μουσική Β. Πιτσιλαδή. Πρώτη εκτέλεση: Πασχάλης και Olympians, 1968. .

6. Ανδρέας Ξανθός. Το κόκκινο νήμα. Εκδόσεις Θεμέλιο, Αθήνα 2025.

7. Marilynn Larkin. Canadian Electronic Health Record interoperability. Weak ,Uneven, Harming patients.*

8. Sari Harrar : They say Compassion drains you. Science disagree.*

* Το 7 και τo 8 είναι σχόλια του Medscape σε ιατρικά άρθρα του 2026. Ένα προβληματικό ψηφιακό σύστημα τελικά, βλάπτει την υγεία και ο ευάλωτος συναισθηματικά θεράπων, εκτιμάται θετικά από τον ασθενή και ανεβάζει την σχέση.

9. Οδυσσέας Ελύτης. Η μαγεία του Παπαδιαμάντη. Εκδόσεις Ύψιλον, Αθήνα 1996. Οι λευκοφόροι είναι αναφορά του συγγραφέα, στον Ρωμανό τον Μελωδό.

Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, επενδύσεις ύψους 11,67 δισ. ευρώ σε νέα φάρμακα την περίοδο 2014–2024 δημιούργησαν συνολική αξία 66 δισ. ευρώ, ενώ για την Ελλάδα η μελέτη καταγράφει σημαντική μείωση των νοσηλειών, αύξηση του προσδόκιμου ζωής και οικονομικό όφελος που ξεπερνά τα 550 εκατ. ευρώ μέσω της αύξησης της παραγωγικότητας και της εξοικονόμησης πόρων για το σύστημα υγείας.

Στο πλαίσιο της παρουσίασης της μελέτης, ο Πρόεδρος της Εταιρείας Ογκολόγων Παθολόγων Ελλάδας (ΕΟΠΕ), κ. Εμμανουήλ Σαλούστρος, επισήμανε ότι η πρόοδος στην ογκολογία είναι εντυπωσιακή, με τη θνησιμότητα από καρκίνο να έχει μειωθεί σημαντικά τις τελευταίες δεκαετίες χάρη στην πρόληψη και τις καινοτόμες θεραπείες, ενώ ανέδειξε ως χαρακτηριστικό παράδειγμα τη σημαντική βελτίωση της επιβίωσης των ασθενών με μεταστατικό καρκίνο του πνεύμονα.

Διαβάστε την πλήρη μελέτη και το σχετικό υλικό εδώ: https://www.sfee.gr/to-ergo-mas/meletes/

Ο Σύλλογος Καρκινοπαθών, Εθελοντών, Φίλων, Ιατρών «Κ.Ε.Φ.Ι.» Αθηνών συνέχισε το πρόγραμμα «Με την έγκαιρη διάγνωση, ΝΑΙ, έχεις το χρόνο», στην Κάτω Βασιλική. Το πρόγραμμα αυτό είναι μία σειρά από Ημερίδες σε επαρχιακές πόλεις της Ελλάδας με στόχο την ενημέρωση του κοινού για την έγκαιρη διάγνωση στην αντιμετώπιση του καρκίνου γιατί η γνώση δεν έχει σύνορα και περιορισμούς.

Το πρόγραμμα «Με την έγκαιρη διάγνωση, ΝΑΙ, έχεις το χρόνο» ξεκίνησε από τον νομό Μεσσηνίας. Το  Σάββατο 11 Ιουλίου ο Σύλλογος «Κ.Ε.Φ.Ι.» συνδιοργάνωσε με τον Πολιτιστικό Σύλλογο Κάτω Βασιλικής  το παραπάνω πρόγραμμα με σκοπό την ενημέρωση του κοινού.

Σκοπός του προγράμματος ήταν να παρέχει έγκυρη και τεκμηριωμένη ενημέρωση για τις σημαντικές εξελίξεις στις μεθόδους πρόληψης, έγκαιρης διάγνωσης και αντιμετώπισης του καρκίνου.

Η Επιστημονική Διημερίδα της Ελληνικής Ομοσπονδίας Καρκίνου – ΕΛΛΟΚ, με τίτλο «Αιματολογικές Κακοήθειες: Καινοτομία, Πρόσβαση, Ποιότητα Ζωής», θα διεξαχθεί στις 2 & 3 Οκτωβρίου 2026, στα Ιωάννινα, στο Ξενοδοχείο Du Lac.

Οι αιματολογικές κακοήθειες αποτελούν έναν από τους πλέον δυναμικά εξελισσόμενους τομείς της σύγχρονης ογκολογίας. Την ίδια στιγμή, η αξιοποίηση αυτών των εξελίξεων προϋποθέτει ένα σύστημα υγείας που μπορεί να εξασφαλίσει έγκαιρη διάγνωση, ισότιμη πρόσβαση στην καινοτομία, αποτελεσματική οργάνωση των υπηρεσιών, εξειδικευμένα κέντρα αναφοράς και ολοκληρωμένη υποστήριξη των ασθενών σε κάθε στάδιο της διαδρομής τους.

Η Διημερίδα φιλοδοξεί να αποτελέσει έναν χώρο ουσιαστικού διαλόγου, ανταλλαγής εμπειριών και διαμόρφωσης κοινών προτάσεων, με επίκεντρο όχι μόνο τις επιστημονικές εξελίξεις αλλά και τις πραγματικές ανάγκες των ανθρώπων που ζουν με μία αιματολογική κακοήθεια.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ ΕΔΩ

Δικαίωμα στη Λήθη: Νομοθετική κατοχύρωση για τα άτομα με ιστορικό καρκίνου και στην Ελλάδα

Η ΕΛΛΟΚ χαιρετίζει τη σημαντική νομοθετική κατοχύρωση του Δικαιώματος στη Λήθη, ενός πάγιου αιτήματος της Ομοσπονδίας για το οποίο εργάστηκε συστηματικά από το 2023. Σύμφωνα με το Δικαίωμα στη Λήθη, τα άτομα με ιστορικό καρκίνου στην Ελλάδα προστατεύονται από διακρίσεις κατά την πρόσβασή τους σε πιστωτικά τραπεζικά προϊόντα, εφόσον έχουν παρέλθει πέντε έτη μετά την ολοκλήρωση της θεραπείας (Νόμος 5317/2026, Εφημερίδα της Κυβερνήσεως 10 Ιουλίου 2026). Η σχετική διάταξη τίθεται σε εφαρμογή στις 20 Νοεμβρίου 2026, σύμφωνα με τις μεταβατικές διατάξεις του νόμου.

Δυτική Μακεδονία: Από τα πραγματικά δεδομένα στις αποφάσεις | Ένα σημαντικό βήμα για την ογκολογική φροντίδα

Η ανακοίνωση της Πολιτείας για χρηματοδότηση ύψους 27 εκατ. ευρώ για την ανάπτυξη ολοκληρωμένων ογκολογικών υπηρεσιών στο Μποδοσάκειο Νοσοκομείο της Πτολεμαΐδας με την ενίσχυση της χημειοθεραπείας, την ανάπτυξη μονάδας PET/CT και τη δημιουργία ακτινοθεραπευτικού κέντρου αναμένεται να αλλάξει στην πράξη το επίπεδο της παρεχόμενης φροντίδας και, κυρίως, την καθημερινότητα των ογκολογικών ασθενών και των οικογενειών τους στη Δυτική Μακεδονία.

Πρόκειται για μια σημαντική απόφαση που δεν αφορά μόνο το ύψος της επένδυσης και τις νέες δυνατότητες που δημιουργεί, αλλά και τον τρόπο με τον οποίο φτάσαμε σε αυτήν, αξιοποιώντας πραγματικά δεδομένα και χαρτογραφώντας τις ανάγκες των ασθενών.

Στο πλαίσιο αυτό, η 3η Υγειονομική Περιφέρεια, η Ελληνική Ομοσπονδία Καρκίνου – ΕΛΛΟΚ και το τμήμα Οργάνωσης & Αξιολόγησης Υπηρεσιών Υγείας της Νοσηλευτικής Σχολής του ΕΚΠΑ, συνεργάστηκαν για την εκπόνηση μιας ολοκληρωμένης μελέτης των αναγκών ογκολογικής φροντίδας στη Δυτική Μακεδονία. Μελετήθηκε η επιδημιολογική εικόνα της περιοχής, χαρτογραφήθηκαν οι υφιστάμενες δομές και υπηρεσίες και εξετάστηκαν οι διαδρομές και οι μετακινήσεις των ασθενών για την πρόσβασή τους στην αναγκαία ογκολογική φροντίδα. Σύμφωνα με τα πορίσματα της συγκεκριμένης μελέτης, η περιοχή εμφανίζει ιδιαίτερα επιβαρυμένη εικόνα, ενώ τα ευρήματα ανέδειξαν με μεγάλη σαφήνεια την ανάγκη παρέμβασης.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ ΕΔΩ

Η ΕΛΛΟΚ αποτελεί τον επίσημο συνομιλητή της Πολιτείας για τα θέματα ογκολογικής φροντίδας στην Ελλάδα.

Με Υπουργική Απόφαση που δημοσιεύθηκε στο φύλλο Εφημερίδας της Κυβερνήσεως (Αρ. Φύλλου 5042, 11/8/26), η ΕΛΛΟΚ αναγνωρίζεται ως ο επίσημος συνομιλητής της πολιτείας σε θέματα που αφορούν τον καρκίνο και τα δικαιώματα των ογκολογικών ασθενών.

Αξίζει να σημειώσουμε ότι η ΕΛΛΟΚ αποτελεί την πρώτη  οργάνωση ασθενών που αναγνωρίζεται ως συνομιλητής της πολιτείας με Υπουργική Απόφαση, κατ’ εφαρμογή του σχετικού νόμου που ψηφίστηκε το 2020. Οι ευθύνες και οι υποχρεώσεις της ΕΛΛΟΚ μεγαλώνουν, όπως και οι δυνατότητες υποστήριξης των μελών και των ασθενών με καρκίνο στη χώρα μας.

Ξεκίνησε η εκπόνηση του Εθνικού Σχεδίου Δράσης για τον Καρκίνο με τη συμμετοχή της ΕΛΛΟΚ στην επίσημη διαδικασία

Με την πρώτη συνεδρίαση της Ομάδας Εργασίας που συστάθηκε από το Υπουργείο Υγείας ξεκίνησε τη Δευτέρα 31 Αυγούστου 2026 η διαδικασία εκπόνησης του νέου Εθνικού Σχεδίου Δράσης για τον Καρκίνο (ΕΣΔΚ).

Το νέο ΕΣΔΚ φιλοδοξεί να καλύψει ολόκληρη τη διαδρομή του πολίτη και του ασθενούς, από την πρόληψη και την έγκαιρη διάγνωση έως τη θεραπεία, την αποκατάσταση, την επιβίωση και την ανακουφιστική φροντίδα, ενσωματώνοντας παράλληλα τις νέες δυνατότητες που δημιουργούν τα δεδομένα, η έρευνα, η ψηφιακή τεχνολογία και η καινοτομία.

Στην επίσημη διαδικασία συμμετέχει και η ΕΛΛΟΚ, ως η φωνή των ασθενών με εμπειρία καρκίνου στην Ελλάδα, με τον Πρόεδρο ΔΣ, Γιώργο Καπετανάκη, ως Αναπληρωτή Συντονιστή της Ομάδας Εργασίας:
«Η έναρξη αυτής της διαδικασίας αποτελεί την αφετηρία μιας προσπάθειας που η ογκολογική κοινότητα και οι ασθενείς περιμέναμε εδώ και χρόνια. Είναι μια μεγάλη ευκαιρία, αλλά ταυτόχρονα και μια πολύ μεγάλη ευθύνη. Για πρώτη φορά έχουμε τη δυνατότητα να εργαστούμε όλοι μαζί, από την αρχή, για ένα Εθνικό Σχέδιο που δεν θα αποτελεί απλώς ένα ακόμη κείμενο στρατηγικής, αλλά έναν πραγματικό οδικό χάρτη για την ογκολογική φροντίδα στη χώρα μας».

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ

3rd Synergies Forum 2026: «Ο ογκολογικός ασθενής στο επίκεντρο των πολιτικών, της έρευνας και της χρηματοδότησης»

Ολοκληρώθηκε με επιτυχία το 3rd Synergies Forum, που διοργάνωσε για τρίτη συνεχή χρονιά η Ελληνική Ομοσπονδία Καρκίνου – ΕΛΛΟΚ στην Αθήνα στις 29, 30 Ιουνίου και 1η Ιουλίου 2026, φέρνοντας τον ογκολογικό ασθενή και τις ανάγκες του στο επίκεντρο της στρατηγικής στους τομείς της πολιτικής, της έρευνας και της χρηματοδότησης.

Οι εργασίες επικεντρώθηκαν στο πώς θα περάσουμε από τις εξαγγελίες και το σχεδιασμό στα αποτελέσματα, πώς θα μετατρέψουμε τις πολιτικές σε καλύτερη καθημερινότητα για τους ανθρώπους, πώς θα διασφαλίσουμε ότι η καινοτομία φτάνει πραγματικά στον ίδιο τον ασθενή και, τέλος, πώς θα δημιουργήσουμε ένα σύστημα που λειτουργεί ανεξάρτητα από κυβερνήσεις, πρόσωπα και πολιτικούς κύκλους. Με αυτόν τρόπο έγινε σαφές ότι η συνεργασία δεν είναι σύνθημα αλλά αναγκαιότητα και τρόπος αλλαγής.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ

Στέλνουμε μαζί με τον Γιώργο ένα ηχηρό μήνυμα υποστήριξης των ασθενών με καρκίνο στην Ελλάδα!

O Γιώργος Ναστούλης καλύπτει αυτές τις ημέρες με το ποδήλατό του μια απόσταση 312 χιλιομέτρων από τη Χιρόνα της Ισπανίας μέχρι την Τουλούζ της Γαλλίας, υποστηρίζοντας έμπρακτα τους ασθενείς με εμπειρία καρκίνου στην Ελλάδα.

Ο Γιώργος είναι ο μόνος Έλληνας που συμμετέχει στην πρωτοβουλία C2C4C 2026 (Country 2 Country 4 Cancer), μιας παγκόσμιας δράσης των ανθρώπων της Bristol Myers Squibb, έχοντας όλοι μαζί έναν κοινό στόχο: να στηρίξουν την έρευνα για τον καρκίνο.

Ο Γιώργος αποφάσισε να αφιερώσει τη δική του συμμετοχή συγκεντρώνοντας πόρους για την ΕΛΛΟΚ. Τον ευχαριστούμε θερμά!

ΔΕΙΤΕ ΚΑΙ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΤΕ ΤΗΝ ΚΑΜΠΑΝΙΑ ΤΟΥ ΓΙΩΡΓΟΥ

ΕΥΡΩΠΑΪΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ

e-Healing: Μια πλατφόρμα υποστήριξης για τον μεταστατικό καρκίνο μαστού

Μια διάγνωση μεταστατικού καρκίνου του μαστού φέρνει μαζί της πολλά ερωτήματα. Πολλές γυναίκες που ζουν με μεταστατικό καρκίνο του μαστού περιγράφουν ότι, πέρα από τις απαιτήσεις της θεραπείας, καλούνται να διαχειριστούν έντονο άγχος, φόβο για το μέλλον, κόπωση, αισθήματα απομόνωσης και συχνά περιορισμένη πρόσβαση σε ψυχοκοινωνική υποστήριξη.

Αναγνωρίζοντας αυτές τις ανάγκες, η Ελληνική Ομοσπονδία Καρκίνου – ΕΛΛΟΚ δημιούργησε την ψηφιακή πλατφόρμα «e-healing», μια πρωτοβουλία ενημέρωσης και υποστήριξης για γυναίκες που ζουν με μεταστατικό καρκίνο του μαστού.

Μέσα από έγκυρη, αξιόπιστη και επιστημονικά τεκμηριωμένη πληροφόρηση, η πλατφόρμα προσφέρει θεματικές ενότητες που καλύπτουν τις συναισθηματικές, ψυχολογικές, πρακτικές και κοινωνικές πτυχές της καθημερινότητας με τη νόσο.

Ένα χρήσιμο εργαλείο ενημέρωσης, ενδυνάμωσης και υποστήριξης για κάθε γυναίκα που το έχει ανάγκη.

ΕΠΙΣΚΕΦΘΕΙΤΕ ΤΗΝ ΠΛΑΤΦΟΡΜΑ e-Healing

Η εξέλιξη αυτή πρέπει να αναγνωριστεί ως σημαντική θεσμική και κοινωνική κατάκτηση. Ο καρκίνος δεν μπορεί να εξακολουθεί επ’ αόριστον να αποτελεί αιτία οικονομικών διακρίσεων για ανθρώπους που έχουν ολοκληρώσει τη θεραπεία τους και έχουν επιστρέψει στην οικογενειακή, επαγγελματική και κοινωνική ζωή.

Ωστόσο, τα πέντε έτη δεν θα πρέπει να αντιμετωπιστούν ως ένα ενιαίο και αμετάβλητο ορόσημο για όλους τους ογκολογικούς ασθενείς. Ο καρκίνος δεν είναι μία νόσος, αλλά ένα σύνολο πολλών διαφορετικών νοσημάτων, με διαφορετική βιολογική συμπεριφορά, θεραπευτική αντιμετώπιση και πιθανότητα υποτροπής. Για αρκετές μορφές καρκίνου, ιδιαίτερα όταν διαγιγνώσκονται σε πρώιμο στάδιο και αντιμετωπίζονται αποτελεσματικά, η πρόγνωση είναι σήμερα άριστη και η πιθανότητα ίασης εξαιρετικά υψηλή. Σε αυτές τις περιπτώσεις, η υποχρεωτική αναμονή πέντε ετών μπορεί να είναι επιστημονικά δυσανάλογη και κοινωνικά άδικη.

Ένας νέος άνθρωπος που έχει αντιμετωπίσει επιτυχώς μια νόσο πολύ καλής πρόγνωσης δεν είναι εύλογο να περιμένει επί πέντε χρόνια για να μπορέσει να αποκτήσει κατοικία, να χρηματοδοτήσει μια επαγγελματική πρωτοβουλία ή να προχωρήσει ανεμπόδιστα στον οικογενειακό του σχεδιασμό. Η ολοκλήρωση της θεραπείας πρέπει να σηματοδοτεί την επιστροφή στη ζωή και όχι την έναρξη μιας νέας περιόδου αποκλεισμού.

Το επόμενο βήμα, επομένως, πρέπει να είναι η διαμόρφωση ενός επιστημονικά τεκμηριωμένου και δυναμικού πλαισίου, με μικρότερα χρονικά διαστήματα για συγκεκριμένους τύπους και στάδια καρκίνου με αποδεδειγμένα εξαιρετική πρόγνωση. Παράλληλα, χρειάζεται σαφής ορισμός της «ολοκλήρωσης της θεραπείας», ώστε μακροχρόνιες επικουρικές θεραπείες, οι οποίες χορηγούνται για τη μείωση του κινδύνου υποτροπής, να μην οδηγούν σε αδικαιολόγητη παράταση του αποκλεισμού.

Η νέα νομοθεσία είναι ένα ουσιαστικό πρώτο βήμα. Η πλήρης δικαίωση του θεσμού, όμως, θα έρθει όταν το πλαίσιο λαμβάνει υπόψη τις πραγματικές διαφορές μεταξύ των ογκολογικών νοσημάτων και ακολουθεί την πρόοδο της επιστήμης. Το δικαίωμα στη λήθη δεν πρέπει απλώς να αναγνωρίζει ότι κάποιος επέζησε από τον καρκίνο. Πρέπει να του επιτρέπει να συνεχίσει τη ζωή του χωρίς διακρίσεις, χωρίς περιττές καθυστερήσεις και χωρίς το παρελθόν της νόσου να καθορίζει το μέλλον του.

Για το Δ.Σ. της ΕΟΠΕ

Εμμανουήλ Σαλούστρος – Πρόεδρος Δ.Σ. ΕΟΠΕ

Μιχαήλ Λιόντος – Γεν. Γραμματέας Δ.Σ. ΕΟΠΕ

Θα τολμούσα να πω ότι ο Αλέξανδρος Αρδαβάνης είναι ο εκφραστής της καθημερινής Οδύσσειας των Ελλήνων Παθολόγων Ογκολόγων, ο χρονογράφος -ας πούμε- της σύγχρονης Ογκολογικής περιπέτειας που διαδραματίζεται στα Ογκολογικά Νοσοκομεία, στις ψυχές και τα σώματα των καρκινοπαθών ασθενών και στις συνειδήσεις των σύγχρονων θεραπευτών Ογκολόγων. Δύσκολα θα υπήρχε κάποιος που να μη συγκινείται από το πάθος με το οποίο εστιάζει, αναλύει και αναδεικνύει τα ορατά και τα αόρατα των τραγικών σκηνικών στις πτέρυγες των καρκινοπαθών.

Ο Αλέξανδρος Αρδαβάνης είναι σπάνιο κράμα γνήσιου λογοτέχνη, εμβριθούς στοχαστή, ψυχολογικού αναλυτή, επιτυχημένου γιατρού. Καταφέρνει και αναδύει με καθαρότητα και ευαισθησία κάθε στιγμή του αγώνα της καθημερινότητας των ανθρώπων που ασχολούνται με τον καρκίνο και της αγωνίας των ανθρώπων που πάσχουν από καρκίνο. Απόσταγμα αυτής της ευαισθησίας του είναι σειρά βιβλίων που ακουμπούν την λογοτεχνία, την ποίηση, τον στοχασμό, την φιλοσοφία. Σπουδαγμένος στην Θεσσαλονίκη και πιθανά επηρεασμένος από τους λογοτέχνες αυτής της πόλης ακολουθεί την λογοτεχνική σχολή της Θεσσαλονίκης, του εσωτερικού μονολόγου, όπου επικρατούν η ρευστή ροή της σκέψης, ο υποκειμενικός χρόνος, η συνειρμική, πυκνή, αενάως κυκλική γλώσσα, η θρησκευτική (εν προκειμένω στοχαστική) ατμόσφαιρα.

Το βιβλίο του “Θραύσματα και θροΐσματα” είναι μοναδικό στην βιβλιογραφία. Θα μπορούσα να το μετονομάσω σε “Θραύσματα στιγμών και θροΐσματα ψυχών” κι ας με συγχωρέσει ο συγγραφέας για την ανορθογραφία μου. Το πνεύμα του βιβλίου αιωρείται κυρίως πάνω από τα πάσης φύσεως συμβάματα που διαδραματίζονται στις πτέρυγες της  Ογκολογικής κλινικής του Νοσοκομείου “Άγιος Σάββας” στην οποία ο συγγραφέας υπηρετεί επί δεκαετίες. Ναυάγια ασθενών στους οποίους ο καρκίνος συνήθως συνοδεύει ή σφραγίζει μια προηγούμενη τραγική ζωή, διηγήσεις άσημων, ταπεινών ανθρώπων που πνίγονται σε δάκρυα, θυμό, οδύνη, συμπεριφορές πασχόντων που αδυνατούν να διαχειριστούν το παράλογο, την πτώση και το τέλος, νοοτροπίες γιατρών και άλλων εργαζομένων στο σύστημα υγείας που χτίζουν τείχη γύρω τους σαν άμυνα στο σκληρό περιβάλλον, προσωπικές εξομολογητικές σκέψεις, όνειρα, εφιάλτες, χαρές, επιτυχίες, αδιέξοδα, αμφισβητήσεις του έμπειρου Ογκολόγου που διεγείρουν το συναίσθημα και το ενδιαφέρον του αναγνώστη του βιβλίου.

Το ύφος της γραφής του Αρδαβάνη είναι πολύ προσωπικό και ξεχωριστό. Με ιδιαίτερο τρόπο ο συγγραφέας διεισδύει σε αγεωγράφητα εσωτερικά τοπία, συγκρούεται με το ανεξερεύνητο, ξεκαθαρίζει συναισθήματα, αποκαλύπτει κρύφιες σκέψεις, μπαίνει τολμηρά σε αίτια και αιτιατά, φωτίζει σκληρές αλήθειες, αντικρούει συμβατικότητες και πλαδαρές στάσεις, συμπορεύεται με την τραγωδία, φτάνει με γενναιότητα στα περίχωρα του τέλους των ανθρώπων, κοιτάει στα μάτια τον θάνατο, αναδεικνύει νίκες και ήττες.
Ο Αρδαβάνης μεταμορφώνεται σε μια μηχανή μνήμης’ γίνεται συλλέκτης εμπειριών. Τα παθήματα των ασθενών του γίνονται και δικά του. Θρυμματίζει τον εαυτό για να προσεγγίσει τον άλλο. Θρηνεί τον περιθανάτιο ασθενή, οδύρεται για την ήττα. Ενίοτε ενοχικός, άλλοτε κυνικός, φορές οργισμένος, αλλά πάντοτε αγαπητικός και τρυφερός για τον πάσχοντα. Βιώνει ότι πορεύεται σε δρόμο μοναχικό, νοιώθει μοναξιά, δεν φοβάται να γυμνωθεί εσωτερικά, να αυτοσαρκαστεί, να δείξει εσωτερικές πληγές του, να παραδεχτεί την αδυναμία του. Με την τέχνη του λόγου του καταφέρνει να αναδείξει την αιωνιότητα της στιγμής, την μοναδικότητα του ενός, την ελπίδα μέσα από την ήττα, το τίποτε του δηθενισμού. Στιγματίζει τα κούφια λόγια, αμφισβητεί τους διθυράμβους που συνοδεύουν κάποιες επιστημονικές ανακοινώσεις, εμπιστεύεται το ένστικτο και την μακρόχρονη εμπειρία του, ερμηνεύει με αιρετικό τρόπο καμπύλες επιβίωσης, τέμνοντάς τες με σκέψεις που έχουν στόχο τον άνθρωπο σαν μοναδικό φαινόμενο και όχι το άτομο-κουκίδα μέσα στην στατιστική ανάλυση.

Εξαιρετική ευαισθησία δείχνει ο συγγραφέας στο θέμα του πόνου και ιδιαίτερα για τους ασθενείς τελικού σταδίου: “…Όποιος δεν έχει αγγίξει καρκινοπαθή στο τελικό στάδιο, δεν είναι ογκολόγος...” επαναλαμβάνει. Αλγεί και ο ίδιος με τους αλγούντες: “…Πονούσε τόσες μέρες, χωρίς να ξέρει, όπως κανένας δεν ξέρει άλλωστε, πως όλα σ’ ετούτη τη ζωή είναι πόνος, και μόνο έτσι υπάρχουμε και αναπνέουμε: πονώντας…”

Οι φιλοσοφικής φύσεως σκέψεις του είναι διάχυτες σε όλες τις σελίδες του βιβλίου. Σκέψεις για την αρρώστια, τον πόνο, την αδικία, τον θάνατο, το επέκεινα, για τον “απόντα” Θεό, για την ματαιότητα. Ο Αρδαβάνης έχει ασκητική διάθεση, αφού η εμπειρία της τραγωδίας των ανθρώπων του δημιουργεί απέχθεια προς υλικές απολαύσεις και ματαιόδοξες κοινωνικές εκδηλώσεις. Τον απασχολεί η πτωχεία των ασθενών, τον συναρπάζει η αξιοπρέπεια και η περηφάνεια των ταπεινών. Συγκινείται με τη σύσπαση ενός προσώπου, με τη σιωπή ενός περιθανάτιου, το πνεύμα ενός λόγου, την υγρασία ενός βλέμματος, την κίνηση μιας χειρονομίας. Τον θλίβει η διάψευση ιατρικών προγνώσεων, η ανημποριά της επιστήμης του να θεραπεύσει την τραγικότητα του ανθρώπου, η αγνωμοσύνη κάποιων συγγενών. Παλεύει με τους δικούς του εφιάλτες, τις ενοχές, τις αποτυχίες, τις ματαιότητες, τις ήττες, τα οντολογικά ερωτήματα.

Τα “Θραύσματα και θροΐσματα” είναι ένα πυκνό, δύσκολο βιβλίο. Οι λέξεις του είναι καρφωμένες “σαν πρόκες” κατά τον τρόπο του αγαπημένου του ποιητή Μανώλη Αναγνωστάκη. Η ανάγνωσή του απαιτεί προσήλωση, αντοχή στα δύσκολα. Ο πλούτος της επώδυνης εμπειρίας γίνεται γροθιά σε εφησυχασμένες συνειδήσεις’ λογοτεχνικός θησαυρός που αποτυπώνει ένα κόσμο επιμελώς άγνωστο στο ευρύ κοινό, μια καθημερινότητα που οι δυσκολίες και η τραγικότητά της εκδιώκεται από την σύγχρονη εποχή της εικονικής πραγματικότητας.

“…Απελπισίας διαπορθμεύσεις κάθε μέρα από τόσες λόγχες ανάμεσα’ δώσε μου το χέρι σου να πιαστώ κι ας κρεμαστώ στο κενό’ κράτα με ορθό στο στενό μου μονοπάτι.
Σε ποιον μιλώ;”